काठमाडौं,अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच भएको पहिलो ऐतिहासिक त्रिपक्षीय बैठक कुनै ठोस निर्णयबिना सकिएको छ। विश्वका तीन प्रमुख आणविक शक्ति राष्ट्रका नेताहरू एउटै टेबलमा बसेर विश्व सुरक्षा र द्वन्द्वबारे छलफल गरे पनि युक्रेन र इरान युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा ठोस सहमति हुन सकेन।

चीनको सेन्जेनमा बिहीबार एसिया प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनको अवसरमा भएको बैठक एक घण्टाभन्दा बढी चलेको थियो। बैठकपछि तीनै देशले संयुक्त रूपमा ‘शान्ति घोषणापत्र’ जारी गरे। त्यसमा आणविक युद्ध जित्न नसकिने र यस्तो युद्ध कहिल्यै लड्नु नहुने उल्लेख गर्दै आणविक जोखिम घटाउन तथा आणविक हतियारको प्रसार रोक्न संवाद अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाइएको छ।

ADVERTISEMENT

तर घोषणापत्रमा आणविक हतियार कटौतीका लागि कुनै समयसीमा, वार्ताको कार्यतालिका वा नयाँ त्रिपक्षीय हतियार नियन्त्रण सम्झौताको प्रस्ताव छैन। ट्रम्पले अमेरिका, चीन र रुसबीच आणविक हतियारको संख्या घटाउने विषयमा छलफल अघि बढाउन चाहेको बताउँदै आएका थिए। चीनले भने आफ्नो आणविक हतियार भण्डार अमेरिका र रुसको तुलनामा निकै कम रहेको तर्क गर्दै यस्तो सम्झौतामा सहभागी हुन अनिच्छा देखाउँदै आएको छ।

ADVERTISEMENT

बैठकको अर्को महत्त्वपूर्ण विषय युक्रेन र इरान युद्ध थियो। रुसले सन् २०२२ मा युक्रेनमाथि पूर्णस्तरको आक्रमण सुरु गरेयता जारी युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा ट्रम्पले पुटिनसँग छलफल गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो। पुटिनले युक्रेनसहित क्षेत्रीय द्वन्द्व समाधानमा तीन देशका साझा चासो रहेको बताए पनि संयुक्त घोषणापत्रमा युक्रेन युद्धको उल्लेख छैन। इरानसँग जोडिएको द्वन्द्व पनि घोषणापत्रमा समेटिएको छैन।

घोषणापत्रमा संयुक्त राष्ट्रसंघमा सुधार गर्ने, सबै देशको हितका लागि इन्धनजन्य उत्पादनको आपूर्ति बढाउने तथा अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा राज्यका अधिकारीहरूको उन्मुक्तिसम्बन्धी सिद्धान्तको सम्मान गर्ने विषय पनि समेटिएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतले सन् २०२३ मा युक्रेनमा कथित युद्ध अपराधसँग सम्बन्धित आरोपमा पुटिनविरुद्ध पक्राउ पुर्जी जारी गरेको पृष्ठभूमिमा अदालतको क्षेत्राधिकार दुरुपयोग हुन नहुने घोषणापत्रको भाषालाई विशेष अर्थका साथ हेरिएको छ। रुसले भने आफूमाथिका आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ।

बैठकपछि ट्रम्पले वार्ता सफल भएको प्रतिक्रिया दिएका छन्। सीले पनि छलफललाई सकारात्मक र रचनात्मक भनेका छन् भने पुटिनले वार्ता खुला र स्पष्ट भएको बताएका छन्। तर तीन नेताका सकारात्मक प्रतिक्रियाका बाबजुद मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय संकटमा कुनै ठोस प्रगति देखिएको छैन।

यस बैठकले तीन आणविक शक्ति राष्ट्रबीच प्रत्यक्ष संवादको नयाँ राजनीतिक दृश्य प्रस्तुत गरे पनि विश्वका युद्ध र सुरक्षा संकट समाधान गर्न महाशक्ति राष्ट्रहरूको सहमति मात्रै पर्याप्त नहुने प्रश्न पनि उठाएको छ। विशेषगरी युक्रेनको भविष्यबारे निर्णय गर्दा युक्रेन स्वयं र युरोपेली राष्ट्रहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहने भन्दै जर्मनीलगायत युरोपेली नेताहरूले उनीहरूलाई बाहिर राखेर शान्ति सम्झौता गर्न नसकिने धारणा राखेका छन्।

यसरी, ट्रम्पले ‘इतिहास बनाएको’ दाबी गरेको बैठकले आणविक जोखिम घटाउने साझा प्रतिबद्धता त सार्वजनिक गरेको छ, तर युद्ध अन्त्य, हतियार कटौती र विश्व सुरक्षा व्यवस्थामा देखिएका प्रमुख मतभेद समाधान गर्ने ठोस बाटो भने देखाउन सकेन।