२०८३ जेष्ठ २९, शुक्रबार १४:३२
काठमाडौं ।अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध तय गरिएको सैन्य आक्रमण र बमबारी स्थगित गरिएको घोषणा गर्दै अमेरिका–इरान तनाव समाधानतर्फ उन्मुख भएको दाबी गरेका छन्। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत जारी गरेको वक्तव्यमा इरानी नेतृत्वसँग भएका वार्ता उच्च तहसम्म पुगेको र त्यसले सकारात्मक परिणाम दिएको उल्लेख गरेका छन्।
ट्रम्पका अनुसार अमेरिका, इजरायल, साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), कतार, टर्की, पाकिस्तान, बहराइन, कुवेत, जोर्डन, इजिप्टलगायतका देशहरू संलग्न रहेको कूटनीतिक प्रयासपछि एक व्यापक समझदारीको खाका तयार भएको छ। उनले सम्झौताका मुख्य सिद्धान्त र प्राविधिक पक्षहरूमा सम्बन्धित पक्षहरूबीच सहमति जुटिसकेको दाबी गरेका छन्।
यसै आधारमा इरानमाथि सोही साँझका लागि तय गरिएको सैन्य कारबाही र बमबारी रोकिएको ट्रम्पले बताएका छन्। उनले अमेरिका र इरानबीचको द्वन्द्वलाई “समाप्तिको दिशामा पुगेको” भन्दै यसलाई आफ्नो प्रशासनको महत्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
ट्रम्पले सम्भावित सम्झौतापछि विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख नाका मानिने होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउने बताएका छन्। विश्वको झन्डै पाँचौं हिस्सा कच्चा तेल यही समुद्री मार्गबाट ओसारपसार हुने भएकाले यसको अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा व्यापक प्रभाव पारेको थियो। ट्रम्पका अनुसार सम्झौता अन्तिम रूप पाएपछि जलडमरूमध्यमा सामान्य आवागमन पुनः सुनिश्चित गरिनेछ।
यद्यपि, सम्झौता औपचारिक रूपमा सम्पन्न नभएसम्म इरानमाथि लगाइएको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी भने कायम रहनेछ। उनले सम्झौतामा हस्ताक्षर हुने स्थान र मिति चाँडै सार्वजनिक गरिने जानकारी दिएका छन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स सम्भावित हस्ताक्षर समारोहमा सहभागी हुन युरोप जान सक्ने संकेत पनि ट्रम्पले दिएका छन्।
तर ट्रम्पको दाबीलाई इरानी पक्षले तत्काल स्वीकार गरेको छैन। इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा आएका सम्झौतासम्बन्धी समाचारलाई “अनुमान र अटकलबाजी” को संज्ञा दिएका छन्। उनका अनुसार वार्ता जारी रहे पनि कुनै अन्तिम निर्णय वा औपचारिक सहमति भइसकेको छैन। इरानी नेतृत्वले प्रस्तावित सम्झौताका विभिन्न पक्षमाथि अझै आन्तरिक समीक्षा गरिरहेको बताइएको छ।
ट्रम्पको यो घोषणा आउनुअघि अमेरिका र इरानबीचको तनाव निकै चर्किएको थियो। केही दिनअघि मात्र ट्रम्पले इरानको खार्ग टापुमाथि नियन्त्रण कायम गर्ने चेतावनी दिएका थिए। खार्ग टापु इरानको प्रमुख तेल निर्यात केन्द्र हो, जहाँबाट मुलुकको करिब ९० प्रतिशत कच्चा तेल निर्यात हुने गरेको छ। ट्रम्पले आवश्यक परे इरानको तेल तथा ग्यास बजारमाथि समेत अमेरिकाले नियन्त्रण स्थापित गर्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए, जसले क्षेत्रीय तनाव थप बढाएको थियो।
विश्लेषकहरूका अनुसार यदि प्रस्तावित सम्झौता सफल भयो भने त्यसले केवल अमेरिका–इरान सम्बन्धमा मात्र होइन, सम्पूर्ण मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्थामै महत्वपूर्ण परिवर्तन ल्याउन सक्छ। इजरायल र खाडी मुलुकहरू लामो समयदेखि इरानको क्षेत्रीय प्रभावबारे चिन्तित रहँदै आएका छन्। सम्भावित समझदारीले क्षेत्रीय सुरक्षा संरचना, ऊर्जा आपूर्ति श्रृंखला तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
यद्यपि, सम्झौताका वास्तविक सर्तहरू सार्वजनिक भइसकेका छैनन्। इरानको आणविक कार्यक्रम, आर्थिक प्रतिबन्ध, तेल निर्यात, क्षेत्रीय सुरक्षा तथा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिजस्ता विषयहरू वार्ताका मुख्य एजेन्डा रहेको बताइए पनि कुन विषयमा कस्तो सहमति भएको हो भन्ने स्पष्ट भइसकेको छैन।
हालका लागि ट्रम्पको घोषणा र इरानी पक्षको सावधानीपूर्ण प्रतिक्रियाबीच कूटनीतिक प्रक्रिया निर्णायक चरणमा पुगेको देखिए पनि अन्तिम सहमति नहुँदासम्म अमेरिका–इरान सम्बन्धको भविष्यबारे निश्चित निष्कर्ष निकाल्न भने कठिन रहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
