२०८३ भाद्र २९, सोमबार १४:०४
धादिङ/नुवाकोट, भाद्र १० । गतेबाढीले थुपारेको बालुवा आम्दानीको स्रोत, जथाभावी उत्खननले जोखिम बढ्ने चिन्ताकोट । भदौ १० गते आएको विनाशकारी बाढीपछि त्रिशूली नदी तथा यसका सहायक खोलामा थुप्रिएको बालुवा, गिट्टी र गेग्रान निकाल्न स्थानीय व्यस्त भएका छन्। बाढीले नदी तथा खोलाको बहाव क्षेत्र परिवर्तन गर्नुका साथै विभिन्न स्थानमा ठूलो परिमाणमा निर्माण सामग्री थुपारेपछि स्थानीय व्यवसायी तथा मजदुरहरू उत्खननमा जुटेका हुन्।
धादिङको बेल्खु खोला तथा धादिङ र नुवाकोटको सीमामा पर्ने कोल्पु खोला क्षेत्रमा अहिले बालुवा निकाल्ने काम बढेको छ। माथिल्लो क्षेत्रबाट बाढीले बगाएर ल्याएको बालुवा खोलाको किनार तथा आसपासका क्षेत्रमा थुप्रिएपछि स्थानीयले त्यसलाई संकलन गरी बिक्री गर्न थालेका हुन्।
स्थानीयका अनुसार बाढीपछि खोलामा पहिलेको तुलनामा फरक स्थानमा बालुवा र गेग्रान थुप्रिएको छ। कतिपय स्थानमा ठूलो परिमाणमा सामग्री जम्मा भएकाले डोजर तथा एक्साभेटरको प्रयोग गरेर बालुवा निकाल्ने गरिएको छ। संकलन गरिएको बालुवा ट्र्याक्टर तथा टिपरमार्फत नजिकका बजार र निर्माणस्थलसम्म पुर्याउने गरिएको छ।
पुनर्निर्माणसँगै बढेको मागबाट आम्दानीको अपेक्षा
बाढीले सडक, पुल, बस्ती तथा अन्य भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुर्याएपछि अब पुनर्निर्माणको काम पनि अघि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। त्यससँगै बालुवा, गिट्टीलगायत निर्माण सामग्रीको माग बढ्ने भएकाले अहिले थुप्रिएको बालुवा बिक्रीबाट राम्रो आम्दानी गर्न सकिने व्यवसायीहरूको अपेक्षा छ।
बाढीले क्षति पुर्याएको क्षेत्रमा पुनर्निर्माण तथा सडक–पुल निर्माणका लागि आवश्यक सामग्रीको माग बढ्ने भएकाले नदी तथा खोलामा थुप्रिएको बालुवा स्थानीयका लागि तत्कालीन रोजगारी र आम्दानीको माध्यमसमेत बनेको छ।
तर बाढीपछि नदी तथा खोलाको प्राकृतिक संरचना कमजोर बनेका बेला जथाभावी उत्खनन गर्दा थप जोखिम निम्तिन सक्ने चिन्ता पनि बढेको छ।
जथाभावी उत्खननले थप जोखिम
अनियन्त्रित रूपमा बालुवा निकाल्दा खोला किनार कटान बढ्न सक्ने, सडक तथा पुलका संरचनामा असर पर्न सक्ने र आसपासका बस्ती थप जोखिममा पर्न सक्ने स्थानीयको भनाइ छ।
बाढीका कारण त्रिशूली नदी आसपासका विभिन्न क्षेत्रमा सडक कटान तथा भू–क्षयसमेत भएको छ। यस्तो अवस्थामा नदीको बहाव, किनारको स्थायित्व तथा पुल र सडकको सुरक्षालाई बेवास्ता गरेर उत्खनन गरिए त्यसले भविष्यमा थप क्षति निम्त्याउन सक्ने जोखिम छ।
नदी तथा सहायक खोलामा थुप्रिएको बालुवा र गेग्रान हटाउनु कतिपय स्थानमा आवश्यक भए पनि त्यसलाई वैज्ञानिक र व्यवस्थित ढंगले व्यवस्थापन गर्नुपर्ने देखिन्छ। स्थानीय तहले वातावरणीय प्रभाव, नदीको बहाव, पुल तथा सडकको सुरक्षा र बस्तीको जोखिमलाई अध्ययन गरेर मात्रै उत्खननको अनुमति दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
भदौ १० गतेको बाढीले रसुवा, नुवाकोट र धादिङका विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको थियो। त्रिशूली नदीमा आएको बाढीका कारण नदी किनारका सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य भौतिक संरचनामा क्षति पुगेको छ।
बाढीपछि नदी तथा यसका सहायक खोलामा थुप्रिएको बालुवा र गेग्रान अहिले स्थानीयका लागि एकातर्फ रोजगारी र आम्दानीको अवसर बनेको छ भने अर्कोतर्फ यसको व्यवस्थित व्यवस्थापन चुनौती बनेको छ।
