२०८३ असार १, सोमबार १६:३९
काठमाडौं। इरान र अमेरिकाबीच युद्धविरामको प्रारम्भिक सहमति भएको खबर सार्वजनिक भएसँगै विश्वभरका शेयर बजारमा सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ। मध्यपूर्वमा महिनौँदेखि जारी तनाव कम हुने संकेतसँगै विश्व अर्थतन्त्रमा ऊर्जा आपूर्तिको जोखिम घटेको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उल्लेख्य रूपमा ओरालो लागेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार युद्धविराम सहमतिपछि ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ४ प्रतिशतले घटेको छ भने एसियादेखि युरोपसम्मका अधिकांश शेयर बजारमा हरियाली छाएको छ। भारतको सेन्सेक्स एकै दिन १,१०० अंकभन्दा बढीले उकालो लागेको छ भने जापान, दक्षिण कोरिया र अन्य एसियाली बजारहरूमा पनि लगानीकर्ताको उत्साह देखिएको छ।
बजार सिद्धान्त अनुसार युद्धको जोखिम कम हुँदा लगानीकर्ताहरू सुरक्षित सम्पत्तिबाट बाहिरिएर पुनः शेयर बजारतर्फ फर्किने प्रवृत्ति देखिन्छ। त्यसमाथि तेलको मूल्य घट्दा मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा सहयोग पुग्ने, ब्याजदरमाथिको दबाब कम हुने तथा आयातमुखी अर्थतन्त्रलाई राहत मिल्ने अपेक्षाले विश्व बजारमा सकारात्मक माहोल बनेको हो।
तर विश्व बजारमा देखिएको यही उत्साह नेपाली शेयर बजारमा भने तत्काल प्रतिबिम्बित हुन सकेन। आइतबार कारोबार बन्द हुँदा नेप्से परिसूचक १२.२६ अंक अर्थात् ०.४५ प्रतिशतले घटेर २,७११.७६ बिन्दुमा झरेको छ। दिनभरको कारोबार रकम ४ अर्ब ४१ करोड २० लाख ४८ हजार ६०९ रुपैयाँ पुगेको थियो। तुलनात्मक रूपमा गत शुक्रबार नेप्से ०.१४ प्रतिशतले घटेर बन्द भएको थियो भने त्यस दिन कुल कारोबार रकम ४ अर्ब ३४ करोड १० लाख ९४ हजार ७६४ रुपैयाँ रहेको थियो। कारोबार रकम सामान्य रूपमा बढे पनि बजार परिसूचक भने लगातार दबाबमै रहेको देखिएको छ।
यसले अन्तर्राष्ट्रिय सकारात्मक संकेतका बाबजुद नेपाली लगानीकर्ताहरू अझै सतर्क रहेको देखाउँछ। इरान-अमेरिका युद्धविरामको खबरले विश्वका प्रमुख शेयर बजारमा उत्साह ल्याए पनि नेप्से भने हप्ताको पहिलो कारोबार दिनमै घटेको छ। बजेट सार्वजनिक भएको दुई साताभन्दा बढी समय बितिसक्दा समेत बजारले अपेक्षित गति लिन नसकेको अवस्था छ। पछिल्ला केही सातादेखि बजारमा बिक्री दबाब कायम रहँदा लगानीकर्ताहरू ‘पर्ख र हेर’को रणनीतिमा रहेको देखिन्छ।
नेपाली शेयर बजार अहिले मुख्यतः आन्तरिक आर्थिक कारकहरूले प्रभावित भइरहेको छ। बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता, घट्दो ब्याजदर, उच्च रेमिट्यान्स आप्रवाह तथा विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा सुधार देखिए पनि लगानीकर्ताको आत्मविश्वास अझै पूर्ण रूपमा फर्किएको छैन। कर्जाको माग सुस्त रहनु, सूचीकृत कम्पनीहरूको नाफा वृद्धिमा दबाब रहनु तथा नीतिगत स्पष्टताको अभावले बजारलाई माथि जानबाट रोकेको विश्लेषण गरिएको छ।
यद्यपि इरान–अमेरिका तनाव कम हुनु नेपालका लागि अप्रत्यक्ष रूपमा सकारात्मक पक्ष हो। नेपालले वार्षिक रूपमा ठूलो परिमाणमा पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्ने भएकाले तेलको मूल्य घट्दा आयात खर्च कम हुन सक्छ। यसले विदेशी मुद्रा सञ्चिति, भुक्तानी सन्तुलन तथा मुद्रास्फीतिमा सुधार ल्याउन सहयोग पुर्याउन सक्छ। दीर्घकालमा यसको सकारात्मक प्रभाव बैंकिङ, उत्पादन, पर्यटन, यातायात तथा जलविद्युत् क्षेत्रका सूचीकृत कम्पनीहरूमा पनि देखिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तर विश्व बजारको राजनैतिक परिवर्तनले मात्रै नेप्सेलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउन पर्याप्त हुँदैन। लगानीकर्ताले अहिले पनि घरेलु अर्थतन्त्रको वास्तविक सुधार, कर्जा विस्तार, सरकारी खर्चको गति तथा कम्पनीहरूको वित्तीय नतिजालाई प्राथमिकताका साथ हेरिरहेका छन्। त्यसैले विश्व बजार युद्धविरामको खबरले उत्साहित भए पनि नेपाली शेयर बजार अझै ‘पर्ख र हेर’को अवस्थामा रहेको देखिन्छ।
यदि युद्धविराम दीर्घकालीन रूपमा कार्यान्वयनमा गयो, तेलको मूल्य थप घट्यो र घरेलु आर्थिक सूचकहरूमा सुधार देखियो भने आगामी दिनमा नेप्सेले पनि त्यसको सकारात्मक लाभ लिन सक्ने सम्भावना भने बलियो रहेको बजार विश्लेषकहरूको भनाइ छ। तर हालका लागि भने विश्व बजारको उत्साहभन्दा नेपाली लगानीकर्ताले अन्तरिक परिस्थिति अनुरुप सावधानी अपनाएको देखिएको छ।
