२०८३ कार्तिक ६, बिहीबार १९:०५
सुर्खेत । उपल्लो डोल्पा र मुस्ताङको सीमावर्ती भेरल पासमा भारी हिमपातका कारण सडक अवरुद्ध भएपछि स्थानीय बासिन्दा आफैँ बाटो खुलाउन जुटेका छन्। राज्यको भरपर्दो सहयोगको प्रतीक्षा गरिरहेका स्थानीय व्यापारी तथा गाउँलेले रकम संकलन गरी डोजर परिचालन गरेर सडकमा जमेको हिउँ पन्छाउन थालेका हुन्।
समुद्री सतहबाट करिब पाँच हजार ३०० मिटर उचाइमा रहेको भेरल पासमा बिहीबारदेखि हिउँ हटाउने काम सुरु गरिएको पर्यटन व्यवसायी सुवर्णकुमार डाँगीले जानकारी दिए। उनका अनुसार छार्काताङसोङ गाउँपालिका–१ का १५ जनाभन्दा बढी स्थानीयले रकम संकलन गरेर डोजर पठाएका हुन्।
हिउँद सुरु हुनुअघि नै सडक खुलाएर खाद्यान्न तथा दैनिक उपभोग्य सामग्री ढुवानी गर्न सके आगामी दिनमा हुन सक्ने भारी हिमपातबाट उत्पन्न समस्या केही कम हुने स्थानीयको अपेक्षा छ। चीनतर्फको नाका खुल्ने निश्चित नभएकाले मुस्ताङ हुँदै उपल्लो डोल्पामा आवश्यक सामग्री पुर्याउन सडक खुलाउन लागिएको डाँगीले बताए।
स्थानीयले आफ्नै खर्चमा डोजर परिचालन गरेर सडक खुलाउने प्रयास गर्नु तत्कालको आवश्यकता भए पनि यसले दुर्गम हिमाली बस्तीको यातायात व्यवस्थापनमा रहेको दीर्घकालीन चुनौतीलाई उजागर गरेको छ।
सडक छ, तर भरपर्दो छैन
डोल्पाको छार्काभोटबाट मुलुमसुत्दा हुँदै मुस्ताङको भेरल पास पुग्ने मार्ग उपल्लो डोल्पाका बासिन्दाका लागि महत्त्वपूर्ण सडक सम्पर्क हो। छार्काताङसोङ, डोल्पोबुद्ध र शे–फोक्सुण्डो गाउँपालिकाका नागरिकलाई मुस्ताङसँग जोड्ने यस मार्गबाट म्याग्दी र बागलुङ हुँदै पोखरासम्म पुग्न सकिन्छ। स्थानीयका अनुसार छार्काभोटबाट मुस्ताङको भेरल पास पुग्न करिब तीन दिन लाग्छ।
भेरी करिडोरको सहज पहुँच विस्तार नहुँदासम्म यो मार्ग उपल्लो डोल्पाका बासिन्दाका लागि महत्त्वपूर्ण विकल्प बनेको छ। तर उच्च हिमाली भूगोल, अत्यधिक उचाइ र प्रतिकूल मौसमका कारण सडकको उपलब्धता र भरपर्दोपन फरक विषय बनेका छन्।
सडकको नक्सामा मार्ग जोडिनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। आवश्यक परेको समयमा सवारीसाधन चल्न सक्ने, खाद्यान्न ढुवानी गर्न सकिने र आपत्कालीन अवस्थामा आवागमन गर्न सकिने अवस्था भए मात्र सडकले नागरिकको जीवन सहज बनाउन सक्छ। भेरल पासमा हिउँ पन्छाउन स्थानीयले आफैँ रकम उठाउनुपर्ने अवस्थाले सडकको नियमित सञ्चालन र मर्मत व्यवस्थापनको महत्त्वसमेत देखाएको छ।
खाद्यान्न आपूर्ति मौसमको भरमा
उपल्लो डोल्पाका बस्तीमा खाद्यान्न, नुन, तेललगायत दैनिक उपभोग्य सामग्री पुर्याउन सडकको महत्त्व ठूलो छ। हिउँदमा हिमपात र वर्षायाममा पहिरोका कारण सडक अवरुद्ध हुने जोखिम रहन्छ। सडक बन्द हुँदा सामान ढुवानीमा ढिलाइ हुनुका साथै स्थानीयले दैनिक उपभोग्य सामग्रीको आपूर्तिमा कठिनाइ भोग्नुपर्ने हुन्छ।
अहिले हिउँ पन्छाउने प्रयास केवल आवागमन खुलाउने काममा सीमित छैन। सम्भावित हिमपातअघि नै आवश्यक सामग्री भित्र्याउने तयारीका रूपमा पनि यसलाई हेरिएको छ। हिमपात बढेपछि डोजर परिचालन गर्न र सामान ढुवानी गर्न झनै कठिन हुन सक्ने भएकाले स्थानीयले अहिले नै बाटो खुलाउन खोजेका हुन्।
भेरल पाससँगै करिब चार हजार ५०० मिटर उचाइमा रहेको मुलुमसुत्दा क्षेत्रमा पनि हिउँ सफा गर्ने काम भइरहेको डाँगीले बताए। यद्यपि हिउँ हटाएपछि सडक कति समयसम्म सञ्चालनमा रहन्छ भन्ने कुरा मौसममा निर्भर हुनेछ।
दीर्घकालीन समाधानका लागि नियमित सडक मर्मत, मौसमअनुसारको पूर्वतयारी तथा आवश्यक इन्धन र उपकरणको व्यवस्था महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। सडक खुलाउने कामलाई आकस्मिक प्रयासमा मात्र सीमित नराखी व्यवस्थित योजना र स्रोतसाधनसहित अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
विकास निर्माणमा समेत असर पर्ने जोखिम
भेरल पासको मार्ग स्थानीयको दैनिक आवागमन र खाद्यान्न ढुवानीमा मात्र सीमित छैन। भेरी करिडोरअन्तर्गत नेपाली सेनाले निर्माण गरिरहेको ल्यासीक्याप–सिसौल सडकखण्डका लागि आवश्यक निर्माण सामग्री तथा उपकरण ढुवानीमा समेत यो मार्ग उपयोगी रहेको छ।
उपल्लो डोल्पामा सडक सञ्जाल विस्तार गर्न निर्माण सामग्री पुर्याउनुपर्ने अवस्थामा यही मार्ग अवरुद्ध हुँदा निर्माण कार्यसमेत प्रभावित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। यसले भेरल पासको सडक उपल्लो डोल्पाको जनजीवनसँगै विकास निर्माणका लागि पनि महत्त्वपूर्ण रहेको देखाउँछ।
स्थानीयको पहल, राज्यको दायित्व
सडक अवरुद्ध भएपछि १५ जनाभन्दा बढी स्थानीयले रकम उठाएर डोजर पठाउनु सामूहिक पहलको उदाहरण हो। तर दुर्गम बस्तीमा खाद्यान्न ढुवानी सहज बनाउने र सडक सञ्चालनमा राख्ने जिम्मेवारी दीर्घकालसम्म स्थानीयको स्वस्फूर्त सहयोगमै निर्भर रहनु उचित समाधान होइन।
डाँगीले छार्काताङसोङ गाउँपालिकाले आफ्नै डोजर परिचालन गरेर भेरल पासको हिउँ पन्छाउनुपर्ने र त्यसका लागि आवश्यक डिजेल सम्बन्धित निकाय तथा सरोकारवालाले उपलब्ध गराउनुपर्ने माग गरेका छन्।
स्थानीय तहसँग उपलब्ध उपकरणको प्रभावकारी उपयोग, आवश्यक इन्धनको व्यवस्था र सडक खुलाउने काममा समन्वय गर्न सके अहिलेको प्रयासलाई थप प्रभावकारी बनाउन सकिने स्थानीयको अपेक्षा छ।
‘उपल्लो डोल्पा भौगोलिक रूपमा टाढा होला, तर यहाँका नागरिक राज्यका लागि टाढा हुनुहुँदैन। विकासको पहुँच दुर्गम बस्तीसम्म पुग्नुपर्छ,’ डाँगीले भने।
भेरल पास पर्यटकीय मार्गसमेत भएकाले यसको नियमित सञ्चालनले स्थानीयको जनजीवन, पर्यटन व्यवसाय र विकास निर्माणमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। तर हिमपात र पहिरोका कारण हरेक वर्ष सडक अवरुद्ध हुने जोखिमलाई सम्बोधन गर्न मौसमी पूर्वतयारी, नियमित मर्मत, वैकल्पिक आपूर्ति व्यवस्था र आवश्यक सरकारी सहयोगलाई निरन्तरता दिनुपर्ने स्थानीयको माग छ।
भेरल पासमा हिउँ पन्छाउने कामले तत्काल सडक खुलाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ। तर उपल्लो डोल्पाको यातायात समस्या दीर्घकालीन रूपमा समाधान गर्न स्थानीयको पहलसँगै राज्यको योजनाबद्ध सहयोग र जिम्मेवार व्यवस्थापन अपरिहार्य देखिएको छ।
