काठमाडौं। प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले काठमाडौंका सुकुम्वासी बस्तीबारे महत्वपूर्ण दाबी सार्वजनिक गरेको छ। सचिवालयका अनुसार थापाथली, गैरीगाउँ र मनोहरा क्षेत्रका सुकुम्वासी बस्तीमा बसोबास गर्ने अधिकांश व्यक्तिको अन्यत्र घर र जग्गा रहेको तथ्य फेला परेको छ।

विज्ञप्ति जारी गर्दै सचिवालयले वाग्मती सभ्यता आयोजनालगायत निकायमार्फत गरिएको लगत संकलनका क्रममा यस्तो अवस्था देखिएको जनाएको हो। उक्त विवरणअनुसार सार्वजनिक जग्गामा बसोबास गरिरहेका कतिपय व्यक्तिहरू वास्तविक सुकुम्वासी नभई ‘नक्कली’ भएको दाबी गरिएको छ।

सचिवालयले ‘हुने–खाने’ वर्गले सुकुम्वासीको नाममा सार्वजनिक जमिन कब्जा गरेको उल्लेख गर्दै यस्ता व्यक्तिलाई कुनै पनि विकल्प नदिने स्पष्ट पारेको छ। “अन्यत्र जग्गा भएका तर सुकुम्वासीको आवरणमा सार्वजनिक सम्पत्ति कब्जा गर्ने व्यक्तिको विवरण सार्वजनिक गरिनेछ,” विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ।

सरकारले अब सुकुम्वासी व्यवस्थापन प्रक्रियालाई व्यवस्थित बनाउन प्रत्येक व्यक्तिको लगत डिजिटल प्रणालीमा राख्ने योजना अघि बढाएको छ। यसबाट बासिन्दाको वास्तविक अवस्था पहिचान गर्न सजिलो हुने र नीति निर्माणमा पारदर्शिता आउने विश्वास गरिएको छ।

हाल काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न नदी किनार, विशेषगरी थापाथली, गैरीगाउँ र मनोहरा क्षेत्रमा वर्षौंदेखि अनधिकृत बस्ती विस्तार हुँदै आएको छ। यी स्थानहरूमा रहेका बहुमूल्य सरकारी तथा सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमणमा परेको भन्दै सरकारले हटाउने प्रक्रिया अघि बढाएको हो।

सरकारको तर्कअनुसार यस अभियानको उद्देश्य केवल सार्वजनिक जग्गा खाली गराउनु मात्र नभई वास्तविक (‘सक्कली’) र नक्कली सुकुम्वासी छुट्याउनु पनि हो। यसका लागि तथ्यमा आधारित नीति अपनाइने र भावनात्मक दबाबभन्दा बाहिर रहेर निर्णय लिने रणनीति बनाइएको सचिवालयले जनाएको छ।

“यसपटक सरकारले तथ्य र लगत (डेटा)को आधारमा सुकुम्वासी समस्याको दीर्घकालीन समाधान खोज्नेछ,” सचिवालयले जनाएको छ। विगतमा भावनात्मक तथा राजनीतिक प्रभावका कारण समस्या जटिल बनेको उल्लेख गर्दै अब वैज्ञानिक र प्रणालीगत ढंगले समाधान खोजिने बताइएको छ।

सरकारको यो कदमले एकातर्फ सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षणमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ भने अर्कोतर्फ वास्तविक सुकुम्वासीको पहिचान गरी उनीहरूलाई आवश्यक सुविधा उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखिएको छ। तर यस प्रक्रियाले बस्तीमा बसोबास गरिरहेका नागरिकमा अन्योल र चिन्ता पनि बढाएको देखिन्छ।