२०८३ कार्तिक ४, मंगलवार १९:२६
भक्तपुर । भक्तपुरमा ऐतिहासिक, धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको परम्परागत खःमेय् व्वाकेगु अर्थात् राँगो दौडाउने जात्रा आज बडादसैँको महानवमीका अवसरमा मनाइएको छ। नेवार समुदायको मौलिक संस्कृति र परम्परासँग जोडिएको यो जात्रा प्रत्येक वर्ष बडादसैँको महानवमीको साँझ मनाउने गरिन्छ।
भक्तपुरमा मनाइने खःमेय् व्वाकेगु जात्रा यहाँको प्राचीन धार्मिक आस्था, तान्त्रिक विधि र सांस्कृतिक पहिचानसँग सम्बन्धित छ। यस जात्रालाई भक्तपुरको प्रसिद्ध मोहनी नखाः अर्थात् दसैँ पर्वअन्तर्गतको महत्वपूर्ण जात्राका रूपमा लिने गरिन्छ। पुस्तौँदेखि निरन्तरता पाउँदै आएको यस परम्पराले भक्तपुरको मौलिक संस्कृति र ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार खःमेय् अर्थात् राँगोलाई महिषासुर दैत्यको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। देवी शक्तिले महिषासुरको वध गरेको पौराणिक कथासँग जोडेर यस जात्रालाई मनाउने गरिएको हो। महानवमीका दिन देवी दुर्गाको शक्तिको विशेष पूजा आराधना गरिने भएकाले खःमेय् व्वाकेगु जात्राको धार्मिक महत्व अझ बढी रहेको मानिन्छ।
परम्पराअनुसार महानवमीको दिन खःमेय्लाई मदिरा खुवाएर लठ्याउने, विधिपूर्वक पूजा गर्ने र त्यसपछि ब्रह्मायणी मन्दिरतर्फ पुर्याउने गरिन्छ। धार्मिक तथा तान्त्रिक विधिअनुसार खःमेय्को बलि दिएर पूजा सम्पन्न गर्ने परम्परा रहिआएको छ। यस क्रममा राँगोलाई दौडाएर ब्रह्मायणी पुर्याउने प्रचलनले जात्रालाई विशिष्ट बनाएको छ।
स्थानीय धार्मिक विश्वासअनुसार महानवमीका दिन त्रिपुरासुन्दरी प्रकट भई नवदुर्गा भवानीका रूपमा परिणत हुने मान्यता छ। यही मान्यताका आधारमा महिषासुरको प्रतीकका रूपमा रहेको खःमेय्को बलिसहित तान्त्रिक पूजा गरी देवीको आराधना गर्ने गरिएको बताइन्छ। यसरी मनाइने जात्राले असत्यमाथि सत्यको विजय, दुष्ट शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजय तथा धर्म र आस्थाको महत्वलाई प्रतिबिम्बित गर्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ।
खःमेय् व्वाकेगु जात्रा केवल राँगो दौडाउने परम्परामा सीमित छैन। यो भक्तपुरको सामुदायिक जीवन, धार्मिक विश्वास र सांस्कृतिक निरन्तरताको महत्वपूर्ण अभिव्यक्ति पनि हो। जात्राका माध्यमबाट स्थानीय समुदायले आफ्नो पुर्ख्यौली परम्परा, धार्मिक संस्कार र मौलिक पहिचानलाई नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्दै आएका छन्।
भक्तपुरमा बडादसैँको समयमा मनाइने विभिन्न जात्रा तथा पर्वमध्ये खःमेय् व्वाकेगु जात्राले छुट्टै स्थान ओगटेको छ। विशेषगरी महानवमीको साँझ आयोजना हुने यस जात्राले भक्तपुरको सांस्कृतिक वातावरणलाई थप जीवन्त बनाउनुका साथै स्थानीय परम्परा र धार्मिक आस्थालाई उजागर गर्दछ।
नेपालको सांस्कृतिक विविधताभित्र भक्तपुरको खःमेय् व्वाकेगु जात्रा ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्व बोकेको विशिष्ट परम्परा हो। आधुनिक समयसँगै जीवनशैलीमा परिवर्तन आए पनि यस्ता जात्रा तथा पर्वको निरन्तरताले मौलिक सम्पदा संरक्षण र सांस्कृतिक पहिचानलाई जीवन्त राख्न मद्दत पुर्याउँदै आएको छ।
